صفحه نخست آموزش فرهنگ ترافیک تاریخچه توسعه حمل ونقل
تاریخچه توسعه حمل و نقل شهری مشاهده در قالب پی دی اف چاپ فرستادن به ایمیل

حمل‌ونقل تشکیل دهنده استخوان‌ بندی اصلی فضایی شهرها بوده و دارای تأثیراتی بنیادین بر شکل و جهت‌گیری توسعه درون‌ شهری است. مطالعه تاریخچه حمل‌ونقل درون شهری بیانگر روندی ثابت و تقریباً یکنواخت تا پیش از انقلاب صنعتی و ایجاد تغییراتی ناگهانی و گسترده پس از این دوران است.

از ابتدای پیدایش شهرها در جهان تا حدود نیمه قرن نوزدهم که همزمان با اختراع خودرو و حضور وسایل نقلیه موتوری بود، حرکت پیاده شکل غالب جابجایی افراد در شهرها و مقیاس انسانی، شکل دهنده ابعاد گذرها محسوب می‌شد. در این زمان حمل‌ونقل مشکل اصلی نبود، زیرا شهرها کوچک و همه نقاط درون شهر با پیاده‌روی و در طول زمان مناسبی قابل دسترسی بود و فقط ثروتمندان از نعمت سوار شدن برخوردار بودند. این دوران را به طور کلی می‌توان تحت عنوان "دوران آرام در حمل‌ونقل درون شهری" نام نهاد که فاقد تغییرات عمده و ناگهانی در ساختار سامانه‌های جابجایی درون شهری بوده است. مهمترین وسایل حمل‌ونقل در این دوران متکی به نیروی انسان و حیوانات بوده و اختراع چرخ را شاید بتوان در سیر تحول این گونه ابزارها به عنوان نقطه عطف به‌شمار آورد.

با انقلاب صنعتی قرن نوزدهم و در نیتجه آن توسعه شهرها و افزایش ناگهانی جمعیت شهرنشین، نیاز به سفر کردن در مسافت‌ های طولانی‌تر پیش آمد که این خود موجب افزایش تقاضا برای توسعه شیوه‌های بهبود یافته حمل‌ونقل شد. بنابراین وسایل نقلیه متکی به حیوانات به عنوان شیوه حمل‌ونقل عمومی و خصوصی از میان رفت. در نتیجه ابعاد تازه‌ای در حمل‌ونقل و شکل جدیدی از راهبندان ترافیک به وجود آمد.

آقای Holidie با ایجاد تله کابین منبع قدرت بهتری را برای وسایل نقلیه عمومی بررسی کرد. اگرچه تله کابین‌ها سریعتر از وسایل نقلیه اسب‌کش نبودند، اما دیگر نیاز به نگهداری گله اسب و کودهایی را که آنها تولید می‌کردند نبود. بنابراین حذف اسب‌ها مشکل بسیار مهم آلودگی را از بین برد. تله کابین‌ها از نظر سرعت و مسافت محدود بودند و به زودی ترامواهای الکتریکی جایگزین آنها شدند. بی‌تردید تراموا پیشرفت چشمگیری در حمل‌ونقل شهری به شمار می‌آمد، زیرا آنها دامنه طولانی‌تر و سرعت‌های بالاتری را در اختیار کاربران قرار می‌دادند.

اما در دهه‌های پایانی قرن نوزدهم با شروع حمل‌ونقل ریلی درون شهرها، ایستگاه‌های قطار و راه‌آهن به مراکز مهم ترافیکی و دروازه‌های ورودی شهر تبدیل گردید و سبب تغییرات شگرفی در ساختار شهرها شد. نخستین قطار زیرزمینی جهان در مسیری 6 کیلومتری در سال 1863 میلادی در لندن به حرکت درآمد و مرکز تجاری شهر لندن را به نقطه‌ای در غرب شهر متصل می‌نمود.

پس از آن به دلیل پیشرفت‌هایی در فناوری و بهبود ظرفیت اتوبوس‌ها، این وسایل مورد استفاده بیشتری قرار گرفتند. اتوبوس‌های دو طبقه که با قدرت بخار کار می‌کردند در اوایل قرن بیستم در لندن مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

تحول اصلی حمل‌ونقل شهری در سال 1983 با ساخت اولین خودروی بنزینی به وسیله برادران Duryea اتفاق افتاد. با تولید فزاینده خودرو که به ویژه با آغاز قرن بیستم شتاب بیشتری گرفت، خودروی شخصی را که پیش از این کالایی لوکس به شمار می‌رفت، به عنوان یک وسیله عمومی و بخشی از لوازم اولیه زندگی خانواده‌ها مطرح نمود. امری که افزایش فاصله میان محل کار و سکونت و در نتیجه گسترش حومه‌نشینی را به‌دنبال داشت.

سیستم‌های حمل‌ونقل شهری با تأخیر زیادی در شهرهای ایران به کار گرفته شد و در طول چند دهه رشدی وسیع و قابل توجه داشته است. جمعیت یکی از عوامل مهم و مؤثر در افزایش حجم سفرها بوده و این مهم خود باعث توسعه شهر و افزایش طول و زمان سفرها شده و نیاز به تأمین بیشتر عرضه و گسترش سیستم‌های حمل‌ونقلی شده است.

مسأله جابجایی افراد و کالاها همواره به عنوان یک مسأله اساسی در شهرها مطرح بوده و نوآوری‌ها و سرمایه‌گذاری‌های فراوانی در این راه انجام پذیرفته است. به ویژه پس از گسترش تولید و استفاده از وسایل نقلیه موتوری، به یک باره تحولاتی بنیادین هم در سرعت و هم گستردگی امکان ترابری در شهرها پدید آمد که به نوبه خود در تغییر ساختار شهرها و تمرکز جمعیت در آنها نقشی به سزا ایفا نموده است.

 

 

منابع:

-          خ. کاشانی‌جو، م. مفیدی شمیرانی، سیر تحول نظریه‌های مرتبط با حمل‌ونقل درون شهری، 1388.

-          م. صفارزاده، مهندسی ترابری و ترافیک (جلد 2)، 1381.

 

منوی اصلی